سیستم‌های تهویه مطبوع و تمیزی هوای داخل ساختمان


کیفیت هوای داخل ساختمان (به انگلیسی: Indoor air quality) (مخفف انگلیسی: IAQ) مساله‌ای است که همیشه مالکان ساختمان و مدیران مجموعه‌ها با آن روبرو هستند. مساله اصلی این است که چگونه بایستی با مشکلات (IAQ) قبل از اینکه به صورت اعتراضات جدی و احتمالا پرهزینه‌ی ساکنان ساختمان درآید، مقابله شود.

سیستم HVAC هرچند دلیل اصلی مشکلات مربوط به کیفیت هوای داخل ساختمان به شمار نمی‌آید، اما به طور قطع اثرات بالقوه‌ای بر روی آن دارد. بسیاری از این مشکلات احتمالی در کانال‌های تعبیه شده در سیستم HVAC دیده می‌شوند و تمیز کردن این کانال‌ها، بحث اصلی ما در ادامه این مقاله است. با لوگرانو همراه باشید.

adbanner

تمیز کردن کانال‌ها یک عبارت گمراه کننده است، زیرا از آن چنین استنباط می‌شود که فقط شبکه‌ی کانال‌های سیستم HVAC تمیز می‌گردند. برای اینکه نتیجه‌ی مثبت‌تری عاید شود، تمیز کردن کل سیستم شامل تمام فن‌های کانال‌ها، کویل‌ها و دیگر اجزای سیستم لازم خواهد بود. طبیعی است که اگر تنها بخشی از سیستم تمیز شود، محل‌هایی که تمیز نشده‌اند به سرعت بقیه‌ی سیستم را آلوده خواهند کرد.

بروز اشکال در یک سیستم HVAC عموما بعد از ساعات زیاد کارکرد رخ می‌دهد، اما انجام تمیز کاری جهت زدودن هرگونه آلودگی‌های تجمع یافته حاصل از گرد و غبار و ذرات ناشی از مراحل ساخت و ساز و تعمیرات، در حال حاضر امری عمومی به شمار می‌آید. متغیرهای زیادی وجود دارند که همگی لزوم انجام پروژه‌های تمیز کاری سیستم HVAC را تعیین خواهند کرد و این متغیرها در این مقاله مورد بحث قرار خواهند گرفت.

لازم است بر روی بازرسی‌های منظم و مستند شده جهت تعیین برنامه‌های واقعی تمیزکاری الزام شده برای یک سیستم معین، تمرکز کافی صورت گیرد. بازرسی‌های منظم، اتفاقاتی که در سلامت داخلی سیستم دخیل هستند و در مواقع معمول ممکن است به چشم نیایند را نیز مشخص می‌سازد. از جمله مثال‌های موجود در این زمینه، می‌توان به کیفیت هوای خارج از ساختمان به علت نزدیکی به پروژه‌های ساختمانی در دست احداث یا تغییر کاربری ساختمان که در آن سیستم برای مدت طولانی تری کار می‌کند و یا زمانی که استفاده از سیستم باعث ایجاد حجم زیادی از آلاینده‌های داخلی می شود، اشاره نمود.

تمیز کردن سیستم‌های HVAC مزایای بسیاری به همراه دارد. این کار باعث کاهش احتمال آلودگی هوای داخلی ساختمان شده و می تواند به کاهش شکایات ساکنان در ارتباط با سلامتی و آسایش ساختمان کمک نماید. یک سیستم تمیز، با بازدهی بالاتری کار کرده و هزینه‌های انرژی را کاهش خواهد داد. همچنین، اجزای مکانیکی که مناسبی نگهداری شده باشند، عمر طولانی‌تری داشته و نیاز به تعویض یا تعمیر قطعات که اغلب هزینه زیادی نیز تحمیل خواهد کرد، کاهش پیدا می‌کند. هنگامی که تمیز کردن سیستم HVAC را به عنوان روشی برای بهبود کیفیت هوای ساختمان در نظر بگیریم، سه حوزه‌ی اصلی را باید مدنظر داشته باشیم:

۱. تهویه

بازدهی سیستم تهویه، ارتباط مستقیمی با کیفیت هوای داخل ساختمان دارد. ساکنان ساختمانی که هوا در آن به طور مناسبی در تمام مناطق حضور افراد توزیع نشده یا دمش مناسب هوای تازه به سیستم در نظر گرفته نشده است، شکایات بیشتری در مورد وضعیت آلودگی هوای داخل ساختمان مطرح خواهند کرد. همچنین، سیستم‌های تهویه‌ای که مقدار زیادی گرد و غبار و توده‌های آلاینده در آنها تجمع یافته است، ممکن است دچار محدودیت‌های جریان هوا شوند که می‌تواند تاثیری جدی بر روی آسایش ساکنان ساختمان و بازدهی سیستم داشته باشد.

۲. فیلتراسیون

بسیاری از فیلترهایی که امروزه در ساختمان‌های تجاری به کار گرفته می‌شوند، فیلترهایی با بازدهی پایین هستند. بنابراین درصد قابل توجهی از گرد و غبار، مواد شیمیایی، روغن و دیگر مواد آلاینده که در جریان هوا وارد می‌شوند، نمی‌توانند توسط این فیلترها متوقف شوند و در نتیجه به جداره‌های داخلی سیستم انتقال هوا می‌چسبند.

۳. نگهداری

وجود یک برنامه‌ی نگهداری مناسب برای اجزای مکانیکی یک سیستم انتقال هوا، نکته‌ای کلیدی در اجتناب از مشکلات مربوط به کیفیت هوای داخل ساختمان به شمار می‌آید. اما در مورد ساختمان‌های قدیمی، اولین قدم بایستی تمیز کردن سیستم HVAC و اجزای آن باشد. حل مشکلات پیچیده‌ی کیفیت هوای داخلی اغلب مستلزم همکاری گروهی از متخصصان در زمینه‌های مختلف از قبیل پیمانکاران تجهیزات مکانیکی، متخصصان فیلتراسیون، متخصصان آزمایش و متعادل سازی سیستم، متخصصان بهداشت صنعتی و البته پیمانکاران تمیز کردن سیستم‌های HVAC خواهد بود.

در بسیاری از موارد، تمیز کردن سیستم HVAC به تنهایی نخواهد توانست مشکل کیفیت هوای داخل ساختمان را حل نماید. اما این کار اگر همراه با برنامه‌ی نگهداری منظم ساختمان و ارزیابی کیفیت هوای داخلی اجرا شود، می‌تواند به مقدار قابل توجهی از خطر آلودگی هوای ساختمان بکاهد.

۴. کیفیت هوای داخل و آلاینده‌ها

تقریبا هر چیزی که در محیط داخل ساختمان وجود دارد، گاز و یا ذراتی از خود در محیط منتشر می‌سازد. مشخص شده است که در یک محیط دفتری معمولی، لوازم و تجهیزات موجود می‌توانند مقادیر خطرناکی از مواد شیمیایی تولید نمایند. لباس‌ها، مبلمان، اشیای تزیینی، فرش و موکت و دیگر اجزای موجود و همچنین خود ساکنان، در ایجاد الیاف و توده‌های آلاینده در هوای داخلی دخیل هستند.

adbanner

فرآیندهای تمیز کاری مانند جارو کردن، غبارروبی و استفاده از جاروبرقی معمولا می‌تواند ذرات و آلاینده‌های دارای اندازه‌ی بزرگ را از محیط بزداید، اما همین روش‌ها می‌توانند غلظت ذرات کوچکتر را بالا ببرند. اعمالی مانند پخت و پز و استعمال دخانیات نیز مقادیر زیادی ذرات و گازهای آلاینده تولید می‌کند.

معمول‌ترین آلاینده‌ای که در سیستم HVAC یافت می‌شود، گرد و غبار است. تجمع غبار می‌تواند طی چندین سال کارکرد سیستم و یا حتی کمتر، زمانی که فیلتراسیون سیستم HVAC کافی نبوده و روش‌های نگهداری ساختمان جدی گرفته نشوند، بسیار قابل توجه باشد.

باید توجه داشت که حضور یک لایه‌ی سبک غبار در بسیاری از سیستمهای HVAC امری طبیعی است و لزوما نباید تمیز شود. آلاینده‌های داخل کانال‌ها می‌توانند از غبار و ذرات کوچک تا پرندگان و جوندگان مرده، برگ درختان، باکتری‌ها و کپک‌ها متغیر باشند. آلاینده هایی که در سیستم HVAC وجود دارند و احتمالا می‌توانند در فضاهای حضور افراد پخش شوند‌، شامل موارد زیر می‌گردند:

  • آلاینده‌های ناشی از هوا (ذرات جامد یا مایع ناشی از هوا)
  • آلاینده‌های بیولوژیکی (باکتری‌ها، کپکها، ویروسها، موی حیوانات، حشرات و محصولات جانبی آنها)
  • آلاینده‌های هوایی (بیولوژیکی – ذرات موجود در هوا که منشا بیولوژیکی دارند)
  • خاک و غبار

هرگونه مواد جامد شامل مواد ریز و آلاینده‌‌های بیولوژیکی در سیستم HVAC که نباید در محیط وجود داشته باشند. تجمع بیش از حد غبار در یک سیستم HVAC میتواند منجر به پیشرفت آلودگی بیولوژیکی شود.

در مورد کاربری معمولی ساختمان، سطح رطوبت داخل یک سیستم انتقال هوا می‌تواند تغییرات زیادی داشته باشد. رطوبت بالا این امکان را ایجاد می‌کند که رطوبت با گرد و غبار و آلاینده‌های موجود در سیستم ترکیب شده و در نتیجه باعث رشد آلاینده‌های میکروبی شود. کنترل موثر آلاینده‌های قارچی در سیستم‌های HVAC در نتیجه‌ی به حداقل رساندن منابع تغذیه کننده‌ی قارچ‌ها ( گرد و غبار و آلودگی‌ها ) و تنظیم سطح رطوبت در سیستم عملی خواهد بود.

آلودگی میکروبی در یک سیستم می‌تواند باعث بروز واکنش‌های حساسیت زا در بین ساکنان ساختمان شود و با وجود گونه‌های بیماری زا یا سمی‌، ممکن است منجر به بیماری‌های جدی‌تری مانند التهاب ریه گردد. زمانی که در مورد آلاینده‌های میکروبی در سیستم‌های HVAC بحث می‌شود، یکی از سوالات معمول در این زمینه این است که: « چگونه می توان فهمید رشد میکروبی در محل وجود دارد، در حالی که این امر به صورت بصری مانند چگالنده یا کویل‌های خنک کننده که آنها آسان است، قابل تشخیص نیست؟ »

سیستم‌های HVAC ممکن است بوی نامطبوع از خود مصاعد نمایند. انتشار بوی نامطبوع از مجراهای تغذیه هوا می‌تواند نشانه‌ای از وجود رشد کپک‌ها در سیستم HVAC باشد، اما ممکن است منابع آلاینده دیگری هم در این موارد در سیستم وجود داشته باشد. باید توجه داشت، هنگامی که محل حضور کپکها خشک باشد، ممکن است بوی نامطبوع برطرف شود.

اما این امر به این معنی نیست که خطرات بهداشتی ناشی از وجود این ارگانیسم‌ها حذف شده‌اند و نبایستی چاره اندیشی برای حذف این آلاینده‌ها نادیده انگاشته شود. کپکها در چنین حالتی در وضعیت کمون قرار دارند و با ایجاد رطوبت در سیستم دوباره رشد آنها آغاز خواهد شد.

با مقالات جامع و معتبر تهویه مطبوع لوگرانو همراه باشید:

  1. چیلر
  2. کولر گازی
  3. داکت اسپلیت

مساله دیگری که باید در مورد سیستم‌های HVAC آلوده در نظر داشت، آلاینده‌های خطرناک است. بسته به تاریخچه‌ی کاربری ساختمان و موادی که در ساخت آن به کار رفته است، سیستم‌های HVAC می‌توانند با مواد خطرناکی آلوده شوند. به عنوان مثال، ساختمان‌های قدیمی‌تر که در آن ها از آزبست استفاده شده است، می‌توانند باعث تجمع ذرات آزبست در سیستم HVAC شوند.

اگر وجود ذرات خطرناک در محیط مشخص شود، بایستی رویه‌هایی برای تمیز کردن محل، به تناسب آلاینده‌های موجود، تدوین شوند. باید توجه داشت که برخی از گونه‌های میکروبی می‌توانند در این طبقه بندی قرار گیرند و بایستی این گونه‌ها را شناسایی کرد. اما معمولا نمونه برداری و شناسایی گونه‌های مختلف قارچ‌ها در جایی که بیماری در ساختمان بروز کرده باشد، کافی خواهد بود که در این موارد، منبع مواد بیماری زا بایستی شناسایی شوند.

» منابع و محل تشکیل آلاینده‌ها

محل و غلظت ذرات گرد و غبار، محل رشد میکروب‌ها و دیگر آلاینده‌ها، نیاز سیستم به رویه‌های تمیز کاری، بازسازی و آلودگی زدایی را می‌سازد. به عنوان مثال، ردیابی ذرات شیشه یا الیاف معدنی می‌تواند نشان دهنده‌ی تخریب سیستم عایق کاری با آلودگی فضاهای مربوط به سقف کاذب باشد. در چنین مواردی، عملیات بازسازی شامل عایق کاری مجدد عایق‌های صدمه دیده می‌تواند، بهبود قابل توجهی در کاربری سیستم HVAC ایجاد نماید. بازرسی‌های منظم از طریق پانل‌های دسترسی که در محل‌های مناسبی نصب شده‌اند، امکان قضاوت در مورد تمیز و بهداشتی بودن سیستم را فراهم کرده و باید در نواحی از قبیل شبکه کانال‌ها و عایق‌های نفوذپذیر در داخل شبکه کانال‌ها توجه ویژه‌ای اعمال شود.

مواد نفوذپذیر در کانال‌ها با دیگر بخش‌های سیستم هوا رسان که در اثر آب یا آلودگی‌ها صدمه دیده‌اند، بایستی برداشته شده و تعویض گردند. حتی زمانی که مواد تمیز شده و کاملا خشک شوند، به هیچ وجه نمی‌توان تضمین کرد که رشد میکروبی در آنها از بین رفته است. استفاده از عایق کننده‌ها برای سطح داخلی کانال‌ها توصیه نمی‌شود، زیرا عملکرد آن به عنوان بلند مدت در برابر رشد میکروب‌ها به اثبات نرسیده و همچنین میزان آتش‌گیری کانال‌ها نیز در این حالت افزایش خواهد یافت.

» فیلترها

در ابتدا باید اشاره داشت که فیلترها ممکن است اثربخشی مناسبی نداشته و خود باعث افزایش رشد میکروب‌ها شوند. همچنین، عایق کاری نامناسب باعث بای‌پس شدن هوا شده و هوای فیلتر نشده‌ی بیشتری وارد سیستم خواهد شد. در نهایت توصیه می‌شود از بهترین و استانداردترین فیلترهای موجود همواره استفاده شود.

» کویل‌های خنک کننده و سینی‌های چگالنده

این اجزا می‌توانند به واسطه‌ی غبارهای ارگانیک آلوده شوند و همچنین زمانی که کویل‌ها ایجاد رطوبت می‌کنند‌، رشد میکروبی امکان‌پذیر خواهد بود. تمیزکاری دقیق و پاک کردن تمام قطعات کویل‌ها و سینی‌های آب چکان می‌تواند آلاینده های میکروبی را کاهش دهد. زمانی که این اجزا تمیز شدند، بایستی کاملا شسته شده و جهت اجتناب از قرارگیری ساکنان ساختمان در معرض مواد شیمیایی استفاده شده برای تمیز کردن آنها، کاملا خشک شوند.

» فن‌ها و محفظه فن‌ها

این اجزا به علت وجود غبار ارگانیکی تجمع یافته بر روی سطح فلز، به خصوص هنگامی که رطوبت محیط بالاست، می‌توانند محل مناسبی برای رشد قارچ‌ها و کپک‌ها باشند، بعد از اینکه سیستم HVAC تمیز گردیده و برای استفاده مجدد آماده شد، یک برنامه نگهداری پیشگیرانه، از ایجاد مشکلات بعدی جلوگیری به عمل خواهد آورد. چنین برنامه‌ای می تواند شامل توجه ویژه به استفاده و نگهداری فیلترهای مناسب، کنترل رطوبت و بازرسی‌های دوره‌ای و همچنین تمیز کردن اجزای سیستم HVAC از جمله کانال‌ها باشد.

در آخر، زمانی که بهبود کیفیت هوای داخل از طریق تمیز کردن سیستم HVAC مورد نظر است، توصیه‌هایی شامل موارد زیر قابل ارایه هستند:

  1. شناسایی و تصحیح منشا آلودگی‌ها
  2. کنترل محل آلوده جهت اجتناب از پخش شدن آلودگی‌ها
  3.  از بین بردن منبع کپکها، غبار آلوده، آلاینده‌ها و دیگر مواد ناخواسته در سیستم تهویه
  4. اعمال مواد شیمیایی ضد میکروب به محل‌های آلوده در صورت لزوم و ایجاد تعهد لازم برای تدوین یک برنامه زمان‌بندی نگهداری و همچنین بازرسی‌های بصری منظم در کل سیستم

» کلام آخر

یک پروژه تمیزکاری موفق HVAC می‌تواند نتایج سودمند بسیاری از جمله کاهش خطرات بهداشتی، جلوگیری از بروز حریق و افزایش کارآیی سیستم داشته باشد. از سوی دیگر، اگر تمیز کاری سیستم HVAC به طور متداول و موثر انجام نگیرید، منجر به افزایش خطر قرارگیری ساکنان ساختمان اداری و مسکونی در معرض آلاینده‌ها و همچنین عملکرد نامناسب سیستم مکانیکی خواهد شد.

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

8 + پانزده =

    خانهداکت اسپلیتتماس با ما